Wat kun je hier vinden?

Op deze pagina bespreek ik een aantal zaken met betrekking tot technische wijzigingen bij T65 toestellen. Vanaf de buitenkant gezien lijkt het bijna alsof de T65 gedurende alle 22 productiejaren ongewijzigd is gebleven, maar aan de binnenzijde valt veel te ontdekken. Dat is vooral te danken aan de ontwikkelingen in de elektrotechniek en de keuzes die de fabrikanten gemaakt hebben voor het toepassen ervan.

Misschien is dit niet voor iedereen even interessant, maar voor iemand die interesse heeft in de techniek zal dit bruikbare informatie zijn. Alles wat hier staat berust trouwens puur op de ervaring die ik de afgelopen jaren heb opgedaan.

Binnenwerk PTT T65
Binnenwerk PTT T65

Haakcontacten

Standaard T65 haakcontact
Standaard T65 haakcontact

De foto hierboven toont een normaal haakcontact dat je tegenkomt bij telefoons van het type T65 en W65. Het bestaat uit een wit kunststof frame met daarop een zestal relatief lange contactplaten. Ze zijn met popnagels aan het frame bevestigd. De contacten worden bediend door een speciaal gevormd stuk pertinax materiaal, op de foto te zien als een puntig, driehoekig voorwerp.

Microschakelaar als haakcontact
Microschakelaar als haakcontact

Een tijdje terug schroefde ik een T65-TDK uit 1980 open en kwam daarin bovenstaand haakcontact tegen, wat ik nog nooit eerder had gezien. Het complete frame met de contactplaten is vervangen door een zogenaamde microswitch, of schakelaar op z’n Nederlands. Elektrisch en schema technisch gezien werkt het exact hetzelfde. Bij de bediening maakt de schakelaar een kenmerkend klikkend geluid.

Het betreft hier trouwens niet een modificatie die naderhand is aangebracht, dit is origineel door NSEM op deze manier in elkaar gezet. Ik ben erg benieuwd of er meer toestellen zijn die deze microschakelaar hebben.

Aangepast T65 haakcontact
Printplaat met voorbereiding voor microschakelaar

Bovenstaande foto toont een standaard haakcontact, maar het is bevestigd op een printplaat uit 1981 die voorbereid is voor het toepassen van een microschakelaar. Wat hier nou precies de bedoeling mee is geweest weet ik niet, blijkbaar is men destijds toch weer van gedachten verandert.

Microschakelaar met complete assemblage
Microschakelaar met complete assemblage

Kiesschijven

PTT T65 met kiesschijf
PTT T65 met kiesschijf

De kiesschijf is een ‘ouderwets’ middel om een telefoonverbinding mee op te bouwen. Het systeem werkt met korte elektrische impulsen, die worden gegenereerd tijdens het terugdraaien van de schijf. Aan de buitenkant zie je het onderscheid tussen de verschillende uitvoeringen bijna niet, maar achter die frontplaat heeft iedere fabrikant haar eigen techniek toegepast. Laten we ‘ns kijken wat de verschillen inhouden en hoe de kiesschijven presteren.

Krone

Krone kiesschijf 1965-1977
Krone kiesschijf 1965-1977

De kiesschijf van het Duitse merk Krone gebruikt een uniek systeem om pulsen te genereren. Een doorzichtig plastic wiel met uitstulpingen aan de buitenrand doet twee metalen kogeltjes bewegen, waarbij de kogeltjes tijdens het terugdraaien van de schijf naar rustpositie een set schakelcontacten bedienen. Het werkt feilloos, deze kiesschijven gaan eigenlijk nooit kapot en ze zijn onderhoudsarm.

In 1978 kwam Krone met een vernieuwd model, wat gemaakt is van plastic. Er zit maar één set schakelcontacten meer in, er is dus ook één kogel toegepast. Blijkbaar moest er flink bezuinigd worden…

Ericsson

Ericsson kiesschijf 1965-1987
Ericsson kiesschijf 1965-1987

De kiesschijf van Ericsson, is gebaseerd op die van het type 1951. Het is een conventioneel en simpel ontwerp. Het is een degelijk stukje techniek dat ontzettend mooi in elkaar is geschroefd. Wat ook noemenswaardig is, is dat Ericsson deze (grotendeels metalen) kiesschijf met kleine wijzigingen tot en met halverwege jaren 80 gemaakt heeft, toen alle andere fabrikanten over waren gegaan op geheel plastic, goedkopere kiesschijven. Tot en met 1974 gebruikte ook de NSEM kiesschijven van Ericsson in haar toestellen.

De Ericsson kiesschijf is betrouwbaar, maar kan soms na al die jaren een goede onderhoudsbeurt gebruiken. Dat houdt in; het schoonmaken van de tandwielen en snelheidsregelaar en het licht smeren van de bewegende delen. Maar, absoluut met uitzondering van die snelheidsregelaar, als je die smeert gaat de kiesschijf te snel lopen.

NSEM/ITT

NSEM ITT kiesschijf 1975-1980
NSEM ITT kiesschijf 1975-1980

Halverwege de zeventiger jaren kwam NSEM met een eigen model kiesschijf. Het bestaat grotendeels uit kunststof onderdelen en maakt daardoor een goedkope indruk. Toch hebben ze een lange levensduur, het is dus geen verkeerde zuinigheid geweest. Wel zijn ze onderhoudsgevoelig, zonder een goede smeerbeurt maken ze na al die jaren een afschuwelijk geluid, je zou bijna denken dat er een zandbak doorheen is gegaan.

Om de tandwielen schoon te kunnen blazen en te smeren zijn er een tweetal crèmekleurige stoppen aangebracht. Met een puntig voorwerp zijn de stoppen redelijk eenvoudig te verwijderen.

Druktoetseenheden

PTT T65-TDK met druktoetsen
PTT T65-TDK met druktoetsen

Alle T65 toestellen met druktoetsen werken volgens het DTMF-principe, bij het indrukken van een toets worden er twee tonen met een verschillende toonhoogte gegenereerd. De computer van de telefooncentrale herkent die tonen en linkt er een nummer aan. Op deze manier kon in Nederland vanaf 1974 een telefoonverbinding opgebouwd worden.

De combinatie van de twee tonen klinkt altijd vals, zodat de computer van de centrale nooit zal reageren op het geluid van de menselijke stem.

Ericsson

Ericsson druktoetseenheid 1974-1979
Ericsson druktoetseenheid 1974-1978

Dit is de druktoetseenheid die je tegen zal komen in vroege T65-TDK’s van het merk Ericsson. Het is een Zweeds ontwerp met inwendige contacten voor het generen van de tonen. De contacten voor het kortsluiten van het spraaktransmissiegedeelte van het toestel zijn te zien aan de buitenkant (het kortsluiten zorgt ervoor dat de DTMF-tonen tijdens het kiezen niet hinderlijk hoorbaar zijn voor de gebruiker). De toetsen laten zich prima bedienen en het mechanisme maakt een degelijke en goed doordachte indruk.

Soms treden er problemen op waarbij een toets niet goed meer werkt. Er wordt dan bijvoorbeeld maar één toon gegeneerd, i.p.v. twee tonen. Dat wordt veroorzaakt door vuile inwendige contacten. Dit is redelijk eenvoudig op te lossen door het afdekkapje los te schroeven (4 schroefjes) en voorzichtig met perslucht het geheel schoon te blazen.

Ericsson 1974-1980 achterzijde
Achterzijde Ericsson druktoetseenheid 1974-1978

De twee spoelen voor het generen van de tonen zijn duidelijk zichtbaar op de printplaat. Beide spoelen hebben meerdere spoelparen met elk een afwijkend aantal wikkelingen. De toonhoogte is per spoel in te stellen met een speciale stelschroef, maar blijf hier ten alle tijden van af! Dit is in de fabriek goed ingesteld en heeft nooit kalibratie nodig. Als de DTMF tonen niet door de telefooncentrale gelezen worden, wat bijna nooit voorkomt, dan is een spoel aan het overlijden gegaan. De enige remedie is dan het vervangen van de gehele druktoetseenheid.

Schakelaars Ericsson druktoetseenheid 1974-1979
Schakelcontacten Ericsson druktoetseenheid 1974-1978
Ericsson druktoetseenheid 1979-1983
Ericsson druktoetseenheid 1978-1980

Slechts een korte tijd heeft Ericsson het bovenstaande model gemaakt, het heeft nog steeds grofweg dezelfde opbouw, maar de kortsluitcontacten zijn nu inwendig geplaatst. Ook de contacten van de toetsen zijn herzien.

Ericsson 1979-1980 achterzijde
Achterzijde Ericsson druktoetseenheid 1978-1980
De schakelaars van het oude model zijn niet meer aanwezig
De schakelaars van het oude model zijn niet meer aanwezig
Ericsson druktoetseenheid 1981-1986
Ericsson druktoetseenheid 1980-1986

Eind 1980 kwam Ericsson met een volgend model op de proppen, waarbij de klassieke spoelen voor de toongeneratie zijn vervangen door een chip. Een chip die minder storingsgevoelig is. De oppervlakte van de printplaat is vergroot, waardoor alle componenten aan de bovenzijde een plekje hebben. De druktoetseenheid past op de millimeter nauwkeurig in de behuizing van een T65 toestel.

Ericsson 1981-1986
De klassieke toongenerators hebben plaatsgemaakt voor de chip

De chip is gemaakt door de Zweedse elektronicafabrikant Rifa, een bedrijf dat onderdeel uitmaakt van het Ericsson-concern. Een datasheet van deze PBD 3534 chip is beschikbaar.

NSEM/ITT

NSEM druktoetseenheid 1977-1980
NSEM druktoetseenheid 1977-1980

De toetsenunit van NSEM is volgens een Amerikaans ITT ontwerp, wat is aangepast voor toepassing in de T65. Het is een betrouwbare toetseneenheid, er zijn mij geen problemen mee bekend. Wel verkleurt het kunststof van de druktoetsen vrij snel naar een bruin/groen achtige kleur.

Achterzijde NSEM druktoetseenheid 1977-1980
Achterzijde NSEM druktoetseenheid 1977-1980

De techniek die is toegepast is een plaatje om naar te kijken als techneut zijnde, wat dat betreft is deze druktoetseenheid wellicht de meest indrukwekkende van allemaal. De schakelaars van de toetsen zijn allemaal aan de buitenzijde geplaatst en worden bediend door een armpje. De kortsluitcontacten zijn net zoals bij het eerste model van Ericsson ook uitwendig geplaatst.

Eén van de schakelaars
Eén van de vele schakelaars
Achterzijde NSEM druktoetseenheid 1980-1983, met chip i.p.v. toongenerators
Achterzijde NSEM druktoetseenheid 1980-1983, met chip i.p.v. toongenerators

Een herzien model heeft in plaats van de kwetsbare toongenerators een chip. Deze modellen zijn in licht gewijzigde vorm ook toegepast in de Unifoon.

Na dit model kwam nog een uitvoering, te herkennen aan de kleinere toetsen en een cursief #. Deze is zowel in de T65-TDK als in de Unifoon toegepast.

Krone

Krone druktoetseenheid 1979-1983
Krone druktoetseenheid 1979-1983

Wat kwaliteit betreft maakte fabrikant Krone eind jaren 70 een flinke val, niet alleen kwamen zij met een plastic kiesschijf op de proppen, maar ook met deze druktoetseenheid. Het is kortgezegd een goedkoop plastic geval, maar wel redelijk betrouwbaar.

Bij het plaatsen in een T65 telefoon kom je soms in de knoop met de aansluitingen van de aardtoets.

Krone 1979-1983 achterzijde
Achterzijde Krone druktoetseenheid 1979-1983

Interessant?

Vind je dit een waardevol artikel? Laat het me dan weten in een reactie! Dan zal ik in de toekomst meer van dit soort informatie bijeenrapen. Dit is zo’n beetje mijn eerste poging voor een meer diepgaand, meer technisch stuk tekst. Alvast bedankt!

13 gedachtes over “Aanvullende technische informatie

  1. Good blog! I really love how it is easy on my eyes and the data are well written. I am wondering how I could be notified whenever a new post has been made. I have subscribed to your feed which must do the trick! Have a nice day!

    Like

  2. Bedankt voor deze pagina! Ik ben van plan Raspberry Pi minicomputer in een T65 in te bouwen en waarschijnlijk zal ik de info van je pagina hard nodig hebben.
    Ik wil dan in elk geval het gekozen nummer van de draaischijf met de Raspberry Pi kunnen uitlezen en audio via het oorgedeelte van de hoorn afspelen. Wat ik daar vervolgens mee ga doen, moet ik nog eens goed over nadenken. Zijn vast erg leuke toepassingen voor te bedenken…!

    Like

    1. @Ralph. Ik ben net begonnen aan een vergelijkbaar project, hoe is die van jou verlopen? Nog tips? Ik heb veel informatie gevonden, ik ben er alleen nog niet uit hoe ik er voor kan zorgen dat de audio kwaliteit optimaal is en wat de handigste manier is om de bel te laten rinkelen zonder van het orginele voltage (50) gebruik te maken. Al heb ik wel al een aantal oplossingen gevonden.

      Like

  3. Leuke site & zeker waardevolle informatie! Heb je misschien ook meer (technische) informatie over de speakers die in de hoorn zitten? Ik heb gisteren twee verschillende modellen uit elkaar gehaald en ondanks dat de een veel ouder was dan de ander waren de speakers nagenoeg identiek, twee zeer solide metalen schijven die handig uitneembaar en verwisselbaar zijn. Ik ben benieuwd naar de specificaties en wat meer achtergrond.

    De achtergrond uit interesse en de specificaties voor een project waarbij ik de speakers niet wil vervangen om het authentieke geluid en gewicht te behouden. Op de audio out van een oud cassette dek geven ze prima geluid maar op de audio out van mijn laptop niet. Kortom, ik ben benieuwt naar watt, ohm & kHz.

    p.s. Ik heb me gisteren pas voor het eerst verdiept in de werking van klassieke telefoons maar wat een mooie apparaten zeg, ik snap de hobby 🙂

    Like

    1. Bedankt voor je reactie. De speakers (of telefoons eigenlijk, in vakjargon) lijken zo op elkaar doordat alle PTT toestellen vanaf begin jaren vijftig tot eind jaren tachtig aan de Norm ’51 moesten voldoen. Naast elektrische eigenschappen omvatte dit ook dimensies van allerlei standaardonderdelen.

      De standaard weerstand is 350 ohm, meestal staat het er ook op. Het frequentiebereik is ideaal gezien 100-2800 Hz. Een uitspraak over het maximaal toelaatbare vermogen kan ik helaas niet doen, maar ze kunnen veel hebben…

      Als je meer wilt weten is het boek “De Nederlandse Telefoonhistorie – Design en Techniek” van Willen K. Verhoog een aanrader. Je kunt hem hier aanschaffen d.m.v. een mailtje.

      Like

  4. Ben op zoek naar schakelschema van een T65 SE5, om dat toestel te kunnen ombouwen naar een zgn. wonderfoon. Heeft iemand dat schema, zodat ik kan vergelijken met T65 of T65 TDK.

    Like

    1. Zonde, gebruik dan gewoon een standaard T65 toestel. SE5 toestellen zijn veel schaarser en hebben toch wel een bepaalde verzamelaarswaarde.
      Maar goed, het haakcontact werkt hetzelfde als bij standaard T65 toestellen en de rest van de originele elektronica heb je niet nodig.

      Groet,
      Jasper de Kat Angelino

      Like

  5. Leuke site, mijn vader was supervisor / bedrijfsleider bij montage afdeling van de Standard Electric in Hoogeveen. Zelf ook honderden van die toestellen gemonteerd als vakantiewerker. Wat ik al een tijdje zoek is een manier om een T65 (tdk) via bluetooth te verbinden met mijn smartphone. Dus als je gebeld wordt gaat de T65 over. Iemand al zoiets gezien?

    Groet,

    Willem Meinen

    Like

  6. Ik heb onlangs zo’n telefoon gekregen, 1 toets deed het niet omdat er vuil tussen zat.
    Dit is dus opgelost dank zij deze info.
    Ik was benieuwd welke functie de zwarte knop rechtsvoor heeft?

    Like

  7. Hallo Jasper,

    Ik heb vroeger gewerkt voor een bedrijf dat T65s renoveerde voor hergebruik (stikkers verwijderen en smurrie uitspoelen in hoogfrequent reiniger, re-assembleren, bellen stellen, nieuwe snoeren aansluiten, en dan is het weer een fris toestel voor een nieuwe klant), ik weet dus iets van die dingen.

    Maar er zullen veel mensen zijn die niet weten waar de kleine inkeping in de haak toe dient, ook weten mensen vaak niet waarom de schroefgaten in de beide schellen niet in het midden zitten, misschien is het een leuke en nuttige aanvulling van de technische informatie.

    Om met het laatste te beginnen, de schellen (bellen) zijn letterlijk nogal excentriek.

    Onder de (meeste) toestellen zit een wieltje om de bellen harder/zachter te laten rinkelen. In een van de uiterste standen dient het toestel net niet te rinkelen, alleen maar te ratelen. Bij het verdraaien van dit wieltje moeten beide schellen gelijk aangesproken worden door de klepel (even hard klinken), dat hele gebeuren van ratelen en rinkelen is af te stellen door het schroefje waarmee elke schel bevestigd is iets los te draaien dan kan (omdat het gaatje in de schel uit het midden zit) door de schellen te draaien het geheel op elkaar worden afgesteld (niet vergeten de schroefjes weer goed aan te draaien).

    Dan nu de functie van de kleine inkeping in een van de poten van de haak.

    Wanneer de kap van een T65 wordt verwijderd kan men de poot met de keep omlaag en iets naar achter drukken de keep zorgt er dan voor dat de haak omlaag blijft alsof er een hoorn op licht dat is nodig bij het schellen stellen (de hoorn zou niet blijven liggen omdat er geen kap meer is die hem op z’n plek houd en hij zou ook in de weg zitten tijdens het stellen).

    Ik hoop hiermee mensen die het gerinkel van hun toestel willen optiemeren, geholpen te hebben.

    P.S.: ook losse extra bellen (EBs) zijn op deze manier te stellen.

    Geliked door 1 persoon

    1. Errata: “alsof er een hoorn op licht” moet natuurlijk zijn “alsof er een hoorn opligt”,
      (oorzaak: mij Spelling Checker is soms stiekem en erg eigenwijs ;-).

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.