T65, de telefoon van Nederland

Wie kent hem niet? Een simpel en doeltreffend telefoontoestel met een grijze kleur. In de jaren zeventig en tachtig belde zowat heel Nederland ermee.

Een T65 in standaard uitvoering (NSEM, 1979)

Het toestel was letterlijk de standaard, lange tijd was er geen andere keus voor wie een telefoon wilde. Omdat er dus veel verschillende soorten gebruikers waren is de T65 naar vele eisen ontworpen. Dit resulteerde in een toestel dat uitblinkt in gebruiksgemak en degelijkheid.

Algemene informatie

De T65 werd vanaf oktober 1965 tot en met december 1987 door de PTT aan haar abonnees geleverd. Voor veel mensen was dit toestel hun eerste telefoon. De standaardkleur voor dit huurtoestel was grijs met crème accenten. Tegen meerprijs waren later ook gekleurde telefoons leverbaar.

Een aantal nieuwe eigenschappen t.o.v. voorgaande modellen waren de handgreep aan de achterzijde, doorzichtige kiesschijf, plastic behuizing (ABS) en het regelbare belvolume. Voor die tijd was het een zeer modern toestel waarbij ook gebruik is gemaakt van een pertinax printplaat i.p.v. een draadboomconstructie.

De ‘T’ staat voor tafeltoestel, ’65’ staat voor het jaar van introductie, 1965.

De telefoon is door de PTT in samenwerking met de Duitse firma Krone (Berlijn) ontwikkeld. Het technische gedeelte is ontworpen naar de inzichten van ir. H. de Mol. Er zijn miljoenen exemplaren gefabriceerd door meerdere fabrikanten, namelijk Heemaf (Hengelo), Ericsson (Rijen), Standard Electric (later bekend als NSEM, Den Haag & Hoogeveen) en Krone zelf. De CWP (Centrale Werkplaats der PTT in Den Haag) was verantwoordelijk voor het reviseren van T65 telefoons.

Aanvankelijk bestond de T65 alleen met kiesschijf, maar vanaf 1974 ook met druktoetsen als T65-TDK.

T65 met aardtoets (Ericsson, 1972)

Hieronder staat een afbeelding van een T65 zonder aardtoets, deze telefoons zijn gemaakt voor gebruik op een standaard aansluiting. Toestellen met aardtoets werden gebruikt i.c.m. kleine bedrijfscentrales of particuliere installaties. Men kon er dan een gesprek mee in de wacht te zetten (ruggespraak houden) of doorverbinden. Vanaf 1973/1974 werd de T65 standaard met de toets uitgerust. Inmiddels is de aardtoets verouderd geraakt en vervangen door de Flashtoets.

T65 zonder aardtoets
T65 zonder aardtoets (Standard Electric ITT, 1970)

Op basis van de T65 zijn meerdere andere toestellen ontwikkeld, namelijk het wandtoestel W65, het inbouwtoestel I65 en het serietoestel S65. Ook bestaat er een systeemtoestel in de vorm van de T65-SE5. Daarnaast heeft Ericsson ook een militaire inductor uitvoering geproduceerd, de T65-LB.

De binnenzijde van de T65

Het binnenwerk van de T65 is goed doordacht, overzichtelijk en gemakkelijk te repareren. De behuizing van het haakcontact is doorzichtig, zodat de contacten en hun werking eenvoudig en snel bekeken kunnen worden. De printplaat is eenvoudig van opzet, waarbij de kiesschijf met schroefklemmen wordt aangesloten. Het metalen chassisdeel van de bel is bevestigd met rubber vulstukken, zodat trillingen van het mechanisme wat gedempt worden.

Het binnenwerk van de T65
Het binnenwerk van de T65

Extra opties

Op de T65 was veel extra apparatuur aan te sluiten, zoals een extra telefoon, kostentellers of een slot tegen uitgaand bellen. Het slot sluit de impulscontacten van de kiesschijf kort, maar binnenkomende oproepen zijn nog wel te beantwoorden. Ook waren telefoonhoorns met extra functies beschikbaar, namelijk:

  • met hoorversterker voor slechthorenden door middel van een wieltje
  • met spreekversterker voor zachtsprekenden door middel van een kleine zwarte schakelaar (zeer weinig geleverd)
  • met uitschakelbare microfoon door middel van een knopje
T65 met slot en hoorversterker (Ericsson, 1983)

Er zijn ook ronde druktoetsunits gemaakt waarmee een kiesschijftoestel eenvoudig omgebouwd kon worden naar een druktoestel.

T65 met spreekversterker, druktoetsunit en extra telefoon
T65 met spreekversterker, TDK druktoetsunit en extra telefoon (Ericsson, 1980)

Van deze druktoetsunits bestaan twee soorten:

  • TDK (toon druktoets keuze, DTMF); met een aantal verschillende uitvoeringen, waarbij sommige ongeveer een centimeter boven de kap uitsteken (zoals het exemplaar van Ericsson op de foto hierboven)
  • GDK (gelijkstroom druktoets keuze); systeem van Philips wat werkte i.c.m. bepaalde typen Philips bedrijfscentrales, zeldzaam
Losse druktoetsunits GDK (links) en TDK (rechts)
PTT T65 GDK
PTT T65 met GDK kieseenheid

In de jaren zeventig kwamen fluwelen hoezen in allerlei tijdsgebonden ontwerpen in omloop. Ze zijn eenvoudig over het T65 toestel heen te plaatsen en zien er natuurlijk bijzonder smaakvol uit. Uiteindelijk werden de hoezen door de PTT verboden, omdat er kans is dat de hoorn niet goed op het toestel wordt geplaatst.

Mooi of toch maar niet?
Tja, een kwestie van smaak…

Transparante uitvoeringen

Vanaf 1985 produceerde de CWP een transparante uitvoering van de T65, de Delft. Het toestel geeft de gebruiker een vrije blik op de ingebouwde techniek en was in meerdere kleuren leverbaar. Er zijn ongeveer 3500 exemplaren van gemaakt.

Delft
Delft (CWP, 1986)

Documenten

Gebruikershandleiding PTT type T65

Brochure voor gekleurde T65 telefoons

Brochure transparante Delft toestellen

Elektrisch schema standaard T65 telefoon

T65 de Luxe

Gekleurde T65 telefoons zijn gedurende 1972 en 1973 in een breed kleurenpalet geïntroduceerd, namelijk robijnrood, smaragdgroen, azuurblauw, ivoorwit en ‘orange’ (oranje). De bodemplaat, kiesschijf, aardtoets en snoeren zijn zwart van kleur. Het doel van de introductie was voornamelijk om de keus in het PTT-assortiment wat te vergroten.

De telefoon verhuisde van de gang naar de woonkamer en daar hoorde een fraaie en bijpassende kleur bij.

In 1976 werd de azuurblauwe versie vervangen door een moccabruine variant, die al snel populair werd. Rond 1980 werden de kleuren robijnrood en ‘orange’ geschrapt, de keus werd waarschijnlijk wat beperkt vanwege de introductie en promotie van de destijds nieuwe Unifoon en Diavox toestellen.

T65 de Luxe Robijn (Ericsson, 1979)
T65 de Luxe Orange (Ericsson, 1973)
T65 de Luxe Smaragd (Ericsson. 1976)
T65 de Luxe Azuur (Ericsson, 1975)
T65 de Luxe Ivoor (CWP, 1987)
T65 de Luxe Mocca (Ericsson, 1985)

Ik heb alle kleuren in bezit, behalve de zwarte uitvoering die alleen in augustus 1986 is gemaakt. Dus als iemand nog wat heeft staan…

Zwarte T65, foto gemaakt in Houweling Telecommuseum te Rotterdam

T65 drielingtoestel

T65 drielingtoestel (Ericsson, 1975)

De drielinginstallatie is een soort voorloper van de latere huiscentrales zoals de Klavervier en Homevox. De installatie bestaat uit een centrale relaiskast en twee of drie toestellen, welke voorzien zijn van twee beltoetsen en een lijn-bezet-lampje. Een binnenkomende oproep doorgeven aan een ander toestel is mogelijk, maar intern gesprekken voeren niet. De drielinginstallatie van het type T65 werd geleverd vanaf +/- 1970 tot en met 1983.

Einde

Op 1 januari 1988 kwam PTT met een nieuw standaard huurtoestel, de door Ericsson geproduceerde T88, als opvolger van de T65. De T88 is een stuk moderner vormgegeven en is instelbaar op puls- of toonkiezen. De telefoon is niet in hele grote aantallen geleverd, omdat veel abonnees zich inmiddels al een ‘luxe’ kooptoestel konden veroorloven.

T88 (Ericsson, 1988)

In de jaren 90 zijn enkele tienduizenden T65 toestellen verschroot, iets dat altijd gebeurde met afkomend materiaal dat reeds uitgefaseerd was. Toch zijn er nog ontzettend veel T65 telefoons bewaard gebleven, waarvan een aanzienlijk gedeelte nog steeds in gebruik is. Bijvoorbeeld als extra toestel op de slaapkamer.

Gekleurde T65 telefoons zijn behoorlijk in trek voor toepassing in retro interieurs.

Een vrij recente ontwikkeling (we schrijven oktober 2019) is het ombouwen van de T65 toestellen naar zogenoemde ‘wonderfoons’.  Met behulp van een Raspberry Pi singleboardcomputer o.i.d. wordt van de T65 een soort mini-jukebox gemaakt welke voor dementerende ouderen welbekende muziek(fragmenten) af kan spelen. Zowel het telefoontoestel als de audio roepen herinneringen op en de wonderfoon vindt in steeds meer verzorgingshuizen zijn plek. Meer informatie

Voor wie nog meer wil weten over de T65 is een pagina met aanvullende informatie beschikbaar.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.